Een huis bouwen of verbouwen wordt alsmaar duurder. Een van de gevolgen is dat steeds meer (ver)bouwers zelf de handen uit de mouwen steken om zo wat te besparen. Maar sommige klussen zijn niet zo eenvoudig als ze wel lijken. Schroeven bijvoorbeeld, en zagen, boren, spijkeren en schuren. Wil je dat zelf doen? Doe het dan goed.





Schroeven

Alle soorten schroeven zijn verkrijgbaar met een kruiskop of met een rechte gleuf (‘sleufkop’). Schroeven met een kruiskop geven de beste ‘grip’, zeker als je ze aandraait met een schroevendraaier op een boormachine. Als je wil dat de kop verzonken is, zodat de schroef gelijk met of onder het houtoppervlak komt te zitten, gebruik je een platkopschroef. Plankdragers bevestig je het best met bolkopschroeven. Deze hebben een speciale kop waarop je extra kracht kan uitoefenen. Zogenaamde snelschroeven hebben een scherpe en diepe draad tot vlak onder de kop. Het voordeel daarvan is dat ze zichzelf in het hout snijden. Voorboren is niet nodig. Draait een schroef dol? Vervang hem door een dikker exemplaar. Lukt dat niet, wikkel dan naaigaren om de doldraaiende schroef en zet hem zo terug.

Als algemene regel geldt: hoe langer de plug en de schroef, hoe steviger de bevestiging zal zijn. En hoe brosser de wand, hoe dikker de plug moet zijn. Lengte en dikte van de schroef moeten zijn aangepast aan het formaat van de plug. Als dat niet op de verpakking staat, kan je het uitproberen door de schroef in een losse plug te draaien. De schroef past als hij iets minder lang is dan de plug, en de plug zich gaat spreiden als de schroef er ongeveer halverwege is ingedraaid. Om een muur te betegelen moet je veel plugbevestigingen maken. Gebruik dan spijkerpluggen. Ze zijn een stuk duurder dan gewone pluggen, maar door de snelle montage verdienen ze zich snel terug. Boor doorheen het hout en de muur, steek de plug erin, sla de plug vast met een hamer, en klaar is Kees. Het handigst voor het bevestigen van plinten zijn slag- en nagelpluggen. Deze pluggen zijn voorzien van een nagel of speciale schroef die met een hamer in de plug wordt gedreven. Dit gaat sneller dan schroeven.

Moet de boordiepte exact 3 cm bedragen? Omwikkel de resterende lengte van de schroef met tape. Een vastgeroeste schroef kan je proberen losweken met een beetje kruip olie of cola. Laat minstens een half uur indringen, en probeer de schroef eruit te draaien. Als dat niet lukt, dan zal je de kop van de schroef moeten wegboren. Gebruik hiervoor een metaal boor die ongeveer even dik is als de schacht van de schroef. Houtschroeven laten zich gemakkelijker indraaien als je de schroefdraad eerst over een droog stuk zeep wrijft.


Zagen

Welke handzaag je nodig hebt om hout op maat te zagen, hangt af van de vorm die moet worden uitgezaagd en van de precisie waarmee dit moet gebeuren. Een allround handzaag is bij uitstek geschikt voor het snel afkorten of ‘schulpen’ (in de richting van de nerf zagen) van timmerhout. Voor rondingen heb je een schrobzaag nodig (een zaag met een smal, in een punt toelopend blad), of een fi- guurzaag met losse zaagjes.

Voor het verstekzagen gebruik je een kapzaag of een toffelzaag, samen met een verstekbak. Een kapzaag heeft een fijne vertanding (van 12 tot 15 inch) en een rechthoekig zaagblad dat aan de bovenkant is versterkt met een metalen strip. Een toffelzaag heeft een vertanding van 13 tot 14 inch, is ongeveer 30 cm lang, en wordt gebruikt voor kleine verstekjes. Veel handzagen hebben blauwzwarte tandpunten. Dit betekent dat de tanden zijn verhard. Handzagen met verharde tanden gaan tot vijf keer langer mee, maar ze zijn niet naslijpbaar. Je wil een dun plaatje metaal doorzagen? Klem het tussen twee stukken afvalhout en zaag met een ijzerzaag in één keer door de drie lagen heen. Als de tanden van een handzaag niet meer allemaal even groot zijn, gaat de zaag ‘stoten’. Zet de zaag dan zodanig in een bankschroef tussen twee plankjes, dat de tandenrij horizontaal komt en een beetje uitsteekt. Strijk vervolgens met een blokvijl over de tanden tot ze op gelijke hoogte zijn.

Elektrische zaagmachines bestaan in twee soorten. Een decoupeerzaag is vooral geschikt voor het precies uitzagen van ingewikkelde vormen. Handcirkelzagen zijn bedoeld voor het maken van lange, rechte zaagsneden. Losse zaagbladen voor cirkelzagen zijn te koop in verschillende uitvoeringen. Let naast de diameter en de maat van het asgat ook op het aantal tanden. Hoe meer tanden, hoe gladder de zaagsnede die je ermee maakt, maar ook hoe langzamer je werkt.


Boren

Hout boor je met een hoog toerental, harde materialen zoals staal met een laag toerental. Tegels, baksteen en beton worden kloppend geboord. Koop je een snoerloze boormachine, koop dan meteen een extra losse accu, zodat je altijd een volle accu in huis hebt. Let erop dat je de accu altijd volledig vol laadt en de boormachine gebruikt tot dat de accu helemaal leeg is. Doe je dat niet, bestaat het gevaar dat de accu een ‘geheugen’ krijgt, waardoor de capaciteit sterk vermindert. Voor hout bestaan er twee types van boren: een driepuntsboor en een platte boor.

Driepuntsboren hebben drie punten. Dat maakt ze bijzonder geschikt voor het doorboren van zelfs de hardste houtsoorten. Een platte boor is vooral geschikt voor het boren van grote gaten. Voor zachte metalen zoals brons, aluminium, zink en tin gebruik je een hittebesten dige zo genaam de HSS-boor. Voor gehard staal heb je een boor nodig die ge maakt is van kobaltmengsels. Deze boor is scherp afgelijnd en braamvrij, en garandeert daardoor een grotere boorprecisie. Dat hout lelijk uitsplintert aan de kant waar de boor uit het hout komt, kan je voorkomen door onder het hout waarin je wil boren een stuk afvalhout te leggen. Houd beide stukken hout samen met lijmklemmen.

Je wil in zachthout een klein gaatje boren, en je hebt geen geschikt boortje? Neem een passende spijker, knijp er de kop van af, zet de spijker in de boormachine en boor met de punt van de spijker. Je wil bij het boren van een gaatje in de muur de stofzuiger in de kast laten staan? Vang het boorstof op met een zelfklevend blaadje van een memoblok dat je onder het gaatje kleeft.





Spijkeren

Volgens de regel moet een spijker twee- tot driemaal zo lang zijn als de dikte van het hout dat je wil vastzetten. Voor een extra stevige verbinding gebruik je langere spijkers en sla je het uitstekende stuk spijker krom. Een houtverbinding houdt ook veel beter als je de spijkers er zo inslaat dat ze schuin ten opzichte van elkaar staan. Moeten er twee stukken hout van verschillende dikte aan elkaar worden gespijkerd? Spijker dan altijd van het dunne hout in het dikkere. Hout waarin je een spijker slaat zal minder snel splijten als je de nagelpunt bot maakt met behulp van een tik van een hamer, of als je hem met een tang afknipt.

De kop van een spijker moet net iets onder het houtopper vlak zitten en je hebt geen drevel? Plaats de kop van een andere spijker dwars op die van de ingeslagen spijker en geef daarop een lichte tik van de hamer. Kromgeslagen spijkers zijn meestal het gevolg van een verkeerd hanteren van de hamer, maar het kan ook liggen aan een oneffen, vuile of vettige hamerkop.


Schuren
Schuren kan op twee manieren: met de hand of met een schuur machine. Voor meubels is met de hand schuren het veiligst. Het gaat langzamer en zachter. Schuur altijd in de richting van de houtnerven. Krassen die ontstaan als je tegen de nerfstructuur in schuurt, zijn moeilijk te camoufleren. Een vlakschuurmachine is bedoeld voor licht schuurwerk, bijvoorbeeld planken. Als je veel materiaal moet weghalen, gebruik je een bandschuurmachine. Deze biedt het voordeel dat de band maar in één richting loopt, zodat je altijd in de richting van de draad van het hout moet schuren. Zo voorkom je lelijke krassen.

De gulden regel bij gladschuren: begin met grof schuurpapier en vervolg met papier met een steeds fijnere korrel. Zo verdwij nen de krassen van de vorige schuurbeurt. Bewaar schuurpapier altijd op een droge plaats. Vochtigheid maakt de lijm van schuurpapier zacht, waardoor de schurende deeltjes loslaten. Schuurlinnen is sterker en soepeler dan schuurpapier. Daarom wordt het vooral gebruikt voor het schuren van ferro- en non-ferrometalen en van rondingen van hout. Een bijkomend voordeel van schuurlinnen is dat het nat kan worden gemaakt. Daardoor raakt het niet zo snel verzadigd van stof.